Năm nay, tỉnh Hà Tĩnh kỷ niệm 190 năm thành lập Tỉnh (1831 - 2021) và 30 năm tái lập tỉnh (1991 - 2021). Một trong những nội dung được Ban Thường vụ Thành ủy cho chủ trương là khôi phục Hào Thành xứng đáng với vị trí, tầm vóc lịch sử vốn có.

Toàn cảnh Thành Hà Tĩnh

Theo các nguồn tư liệu để lại, Thành Hà Tĩnh được xây dựng từ thời nhà Nguyễn. Năm Tân Mão 1831, vua Minh Mệnh (thứ 12) quyết định cắt hai phủ Đức Thọ và Hà Hoa của Nghệ An thành lập tỉnh Hà Tĩnh. Tháng giêng năm Quý Tỵ 1833 tức hơn 2 năm sau lập tỉnh, triều đình mới chọn đất vùng Trung Tiết để xây thành Hà Tĩnh (gọi tắt là tỉnh thành). Tháng sáu năm Quý Sửu 1853 (tức 22 năm sau khi lập tỉnh), Tự Đức (thứ 6) lại bỏ tỉnh cho sát nhập vào Nghệ An, lập lại đạo Hà Tĩnh. Tỉnh thành mới xây bằng đất lại bỏ trống, hoang phế, đạo thành dời về chỗ cũ (xã Đại Nài). Năm Ất Hợi 1875 (cũng một chu kỳ 22 năm), Tự Đức (thứ 28) lại bỏ đạo, lập lại tỉnh Hà Tĩnh. Tỉnh thành trở về chỗ cũ (xã Trung Tiết) phường Tân Giang ngày nay. Năm Tân Tỵ 1881 (tức 6 năm sau tái lập lại tỉnh), Tự Đức (thứ 34) thành Hà Tĩnh mới được xây kiên cố bằng gạch và đá ong. Thành xây theo kiểu Vôbăng có mặt phẳng và gấp khúc theo hình chữ V để có thể đứng trên mặt thành bắn thẳng xuống chân thành khi bị đối phương áp sát. Chu vi thành 366 trượng 5 thước, 6 tấc, cao 8 thước (3,2m), xung quanh thành có hào rộng 5 trượng (20m) sâu 4 thước (1,6m) chiếm một diện tích gần 134.000m2, nếu kể cả phía ngoài hào thành là 160.000m2. Thành có bốn cửa (Tiền, Hậu, Tả, Hữu), các cổng thành xây bằng gạch khá kiên cố. Từ các cổng thành có các cầu bằng gạch xây cuốn vượt qua hào thành ra ngoài. Theo cuốn Hà Tĩnh - Thành Sen 160 năm “ở đây có truyền thuyết rằng: xưa kia ở Đạo thành Đại Nài có nhiều sen. Một đêm mưa to gió lớn, người dân địa phương và quan lại tỉnh hết sức ngạc nhiên vì thấy sen mọc đầy trong Hào Thành. Tỉnh thần cho đó là “điềm lành”, bèn tâu xin nhà vua cho dời tỉnh thành về lại Trung Tiết. Từ đó, ngoài tên gọi Tỉnh Thành, người ta còn gọi vùng đất này là “Liên Thành, Thành Sen”. Có người lại cho rằng, kiểu thành Vôbăng trông giống như bông sen tám cánh, nên gọi như thế. Thành Nghệ An (Thành Vinh) cũng xây kiểu Vôbăng nhưng người ta lại cho là giống con rùa nên gọi là Quy Thành (Thành Rùa).  Đây là vùng đất có địa thế cao ráo, rộng rãi, đàng trước có núi Cảm Sơn, lại có một dải sông dài chảy quanh phía trước, vòng sang bên tả, trên nối với sông Nại Giang, dưới chảy ra Cửa Sót, nên triều Nguyễn có ý định xây dựng Thành Hà Tĩnh thành một cố đô Huế thu nhỏ. Năm Thành Thái thứ 10 (1898), nhà vua cho đào sông Kinh Hạ phía Nam Thành, kiểu như sông An Cựu (phía Nam thành phố Huế). Năm Khải Định thứ 7 (1922) lại đào tiếp đoạn từ làng Tiền Bạt đến khu phố Hoàn Thị (được gọi là sông Tân Giang). Tuy nhiên, sự nghiệp đào sông của vua chúa Triều Nguyễn còn dỡ dang nên người dân Thành Sen bấy giờ gọi con sông này là sông Cụt.

Một cổng Thành Hà Tĩnh

Năm 1947, thực hiện chủ trương tiêu thổ kháng chiến, thành Hà Tĩnh và các công trình kiến trúc trong thành đều bị phá hủy. Từ đó, cùng với thăng trầm của lịch sử những dấu tích của thành Hà Tĩnh dần dần bị mất đi, Hào Thành còn lại phía Bắc, phía Đông và một phần phía Nam.         

Như vậy, thành Hà Tĩnh được xây dựng 2 năm sau khi thành lập tỉnh Hà Tĩnh và với 114 năm tồn tại của thành cổ Hà Tĩnh thì Hào Thành, Thành Hà Tĩnh là một phần có ý nghĩa rất lớn của lịch sử  Hà Tĩnh, của thành phố Hà Tĩnh hiện tại. Trân trọng lịch sử, tìm lại những nét xưa cũ là trách nhiệm của thế hệ hôm nay. Trong lưu trữ, trong sách sử để lại thì không nhiều hình ảnh về  thành cổ Hà Tĩnh, về Hào thành, ngoài sơ đồ về thị xã Hà Tĩnh trước năm 1945 do Phan Phú Thoại vẽ lại, một số bản vẽ thời nhà Nguyễn; ảnh chụp Thành Hà Tĩnh từ trên không của một nhiếp ảnh gia người Pháp, vì vậy hình ảnh về Thành cổ Hà Tĩnh và Hào Thành hết sức khiêm tốn, hạn chế trong quá trình đánh giá và nghiên cứu.

Tuy nhiên, đến đầu năm 2021 (mồng 6 Tết Tân Sửu), thông qua kết nối từ trước của Ban Tuyên giáo Thành ủy, lãnh đạo Thành phố đã có cuộc làm việc trao đổi trực tuyến với bà Nguyễn Sông Hương, Việt kiều tại Pháp (lớn lên tại thành phố Hà Tĩnh) hiện đang công tác tại Nhà xuất bản của Trường Nghiên cứu cao cấp về Khoa học xã  hội - Paris (người sưu tập và tìm kiếm hơn 70 bản dịch của nước ngoài về Truyện Kiều của Nguyễn Du). Tại cuộc trao đổi này bà Nguyễn Sông Hương đã giới thiệu hơn 50 trang tư liệu về hình ảnh lịch sử về thành cổ Hà Tĩnh mà bà dày công sưu tập trong gần 10 năm. Những tư liệu  hết sức quý giá này sẽ tặng cho thành phố Hà Tĩnh để bổ sung vào tư liệu lịch sử thành phố Hà Tĩnh. Đồng thời, phục vụ cho các Dự án, Chương trình của Thành phố sau này…Đây chính là nghĩa cử cao đẹp của người con thành phố Hà Tĩnh xa quê, bằng tâm huyết, tình yêu Hà Tĩnh. Góp phần bổ sung, làm phong phú thêm lịch sử 190 năm hình thành và phát triển của vùng đất này.

    Với những hình ảnh vừa mới tiếp nhận thì Thành Hà Tĩnh đẹp về cảnh quan, điển hình cho công trình thành thời phong kiến, có thành cao, hào sâu, các công trình phục vụ cho mọi hoạt động của chế độ phong kiến thời Nguyễn…Kết nối trong thành và ngoài thành quy hoạch rất bài bản, khoa học, có phân chức năng từng khu vực, kết nối trong vùng; ưu tiên kết nối với hệ thống sông thông với Hào Thành, sông Cụt, kết nối ra sông Rào Cái….Nhiều vùng dân cư, tuyến phố cổ hình thành, kiến trúc nhà liền kề như vùng cửa Tiền - cầu sở Rượu…hình dung như tuyến phố cổ của Hội An - Quảng Nam hiện nay; nhiều công trình quân sự, văn hóa, tâm linh…tiêu biểu. Đây là vùng trung tâm phát triển thương mại từ rất sớm, với sự có mặt của người Pháp, người Hoa.

Lịch sử là dòng chảy không ngừng nghỉ, chúng ta tự hào là người Thành Sen, có văn hóa của người Thành Sen…Sau 190 năm Hà Tĩnh đã khác xưa, sau 30 năm tái lập Tỉnh: Tỉnh Hà Tĩnh, thành phố Hà Tĩnh đã nhiều thay đổi theo hướng hiện đại, khang trang…Chúng ta có quyền tự hào về những đóng góp của người Hà Tĩnh qua nhiều thế hệ để có hôm nay.

Trong dòng mạch của lịch sử 190 năm gắn với thời hiện đại, hơn hết cần tiếp tục có nhiều công trình mới, dự án mới cho một Thành phố văn minh, hiện đại, đáng sống và một thành phố có cả một phần của hồn cốt lịch sử để lại…Trong Chương trình trọng điểm của tỉnh Hà Tĩnh và thành phố Hà Tĩnh trong nhiệm kỳ 2021-2025, xây dựng phát triển thành phố Hà Tĩnh đúng tầm là nhiệm vụ hết sức cấp bách: trong đó nhiệm vụ, chương trình, đột phá bao quát nhất của phát triển kinh tế xã hội đó là thực hiện Đề án mang tính tổng thể: Xây dựng và phát triển thành phố Hà Tĩnh có quy mô, kết cấu hạ tầng đồng bộ, từng bước hiện đại, thông minh, phấn đấu trở thành một trong những đô thị trung tâm vùng Bắc Trung Bộ đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030.

Theo đó, Dự án khôi phục Hào Thành trở thành một tuyến du lịch - dịch vụ văn hóa - lịch sử đã được khởi động triển khai. Cùng với đó là quy hoạch lại hệ thống Hào Thành hiện có đảm bảo mỹ quan đô thị, xử lý hệ thống nước thải sinh hoạt, chỉnh trang đô thị. Gắn với phục dựng lại một số điểm nhấn của  thành Hà Tĩnh như một số đoạn thành; phục dựng cổng thành; đề nghị công nhận di tích lịch sử văn hóa cho Hào Thành. Trước mắt, trên cơ sở tư liệu lịch sử đã có, tiếp tục tìm kiếm thêm tư liệu trong và ngoài nước; tổ chức các cuộc hội thảo, phát hành sách ảnh về Thành cổ Hà Tĩnh, thị xã Hà Tĩnh xưa và nay...Tổ chức phục dựng 3D về thành cổ Hà Tĩnh; quy hoạch, đầu tư một không gian, nhà bảo tàng phục vụ cho triển lãm, trưng bày lịch sử Thành cổ, về thị xã Hà Tĩnh (thành phố hôm nay) về tỉnh Hà Tĩnh...

Với nhiều cố gắng và nổ lực từ nhiều phía, sự đồng thuận ủng hộ của Nhân dân, tin tưởng và hy vọng trong những ngày không xa, những công trình, dự án cho phục hồi một phần của thành Hà Tĩnh trở thành hiện thực. Để thế hệ sau này tự hào hơn trong lòng thành phố Hà Tĩnh có di tích lịch sử mang tên Thành Hà Tĩnh./.


Đánh giá:

lượt đánh giá: , trung bình:



 Bình luận


Mã xác thực không đúng.
    Văn bản điện tử
    Một cửa điện tử
    PHÁT THANH THÀNH PHỐ
     Liên kết website