Bạn thấy nội dung trên Cổng thông tin Thành Phố Hà Tĩnh như thế nào?
Đang trực tuyến
420
Truy cập trong ngày
1.371
Truy cập trong tháng
832.207
Tổng số truy cập
13.638.976

    Người dân Thành phố với tín ngưỡng thờ Thành Hoàng
    Cập nhật lúc : 08:02, ngày 27/02/2013 (GMT+7)

    TPHT - Tín ngưỡng thờ Thành hoàng làng thường được thể hiện trong các lễ hội xuân hoặc Tết cổ truyền. Vào mùa xuân, mùa bắt đầu của một năm mới, khi mưa bụi dát lên những nụ đào, nụ mận lớp áo mỏng manh óng ánh màu xanh bạc cũng là lúc mùa lễ hội diễn ra. Lễ hội, nhất là lễ hội thờ Thành hoàng làng thực chất là chiếc cầu nối giữa quá khứ với hiện tại, là sự giao lưu văn hóa giữa các làng xóm với nhau, là nét văn hóa đặc trưng trong sinh hoạt văn hóa làng, là sự kết tinh ý thức hệ tôn giáo quanh một hình thái thờ phụng tập thể. Tín ngưỡng thờ thành Hoàng là đậm nét nhất trong đời sống tâm linh của người dân Thành phố Hà Tĩnh từ bao đời nay.

    Thành Hoàng rất đa dạng, nguồn gốc có thể là thiên thần, nhân thần nhưng tựu trung các vị thần đã được lịch sử hóa hay huyền thoại hóa. Bởi thế, thần Thành hoàng bao giờ cũng được coi là linh thiêng, là vị thần thường xuyên che chở cho xóm, làng. Vậy nên, người dân thờ Thành hoàng là để bày tỏ lòng biết ơn, sự tôn kính đối với các bậc tiền nhân và cầu mong Thành hoàng che chỡ, bảo trợ cho cuộc sống của họ. Vì thế tín ngưỡng thờ Thành hoàng đã in đậm trong tâm thức mỗi người dân. Ở Thành phố Hà Tĩnh đền thờ Thành hoàng chiếm số lượng khá lớn. Theo thống kê chưa đầy đủ có khoảng 100 đình, đền, miếu, điếm, am lớn nhỏ trong đó gần 40 đền, miếu thờ Thành hoàng. Qua một số thần tích và sắc phong thì Thành hoàng ở Thành phố chủ yếu là nhân thần, phúc thần là những vị thần có công trong việc “khai công lập quốc”, chống quân xâm lược đem lại sự bình yên cho quê hương. Phúc thần tức là vị thần giáng phúc cho dân gian được chia làm ba hàng: Thượng đẳng thần là các vị thiên thần và nhân thần. Trung đẳng thần là những vị thần do dân làng thờ cúng từ trước thường có công với dân làng, sau đó được triều đình liệt vào hạng được thờ phụng và ban sắc phong. Hạ đẳng thần là các vị thần chính thức được dân làng công nhận linh dị và có công với dân chúng, có tên hiệu, nhưng có khi không rõ thần tích.

    Các vị thuỷ thần Tam lang Long vương (tức ba con rắn thần) ở đền Kinh Hạ (Thạch Hưng) được nhân dân thờ làm Thành hoàng làng và được phong sắc Thượng đẳng thần. Đây là một dạng tín ngưỡng rất sơ khai của cư dân bản địa gắn với tục thờ thủy thần – Long Vương của người Việt Cổ. Người dân làng Kinh Hạ đã mang hình mẫu huyền thoại của tín ngưỡng phổ biến làm tài sản tinh thần của mình. Đây vừa là sự hòa nhập vào đời sống tinh thần và ý thức tâm linh chung của cả dân tộc vừa khẳng định sức sống mãnh liệt của đời sống tâm linh như là một nhân tố chủ yếu để củng cố và cố kết cộng đồng làng xã. Thành hoàng làng Kinh Hạ đã được triều Nguyễn tuyển chọn, bao phong trở thành thần thiêng bảo hộ giữ làng.

    Dưới thời nhà Nguyễn, nhiều đàn, miếu, điếm được xây cất như đàn Xã Tắc (thờ trời đất), đàn Sơn Xuyên thờ sông, núi, đàn Tiên Nông (thờ thần nông); đàn Hồi Âm thờ các vong linh vô nhân lại nhận (không có người nhận). Đây cũng là dạng tín ngưỡng cổ xưa được truyền lại cho đời sau. Người dân Thành phố trước đây thường làm lễ cầu, tế trời đất mong cho mưa thuận gió hòa mùa màng bội thu no ấm. Đến ngày lễ, mỗi thôn, mỗi phố đều dâng mâm cỗ tập trung về ngôi đình lớn nhất của xã. Cứ ba năm một lần, xã Trung Tiết lại tổ chức lễ rước Hội đồng (các vị thần của thôn) đến tụ hội tại đình Trung. Đêm hôm đó, chức sắc và lý trưởng phải túc trực để tế thần linh.

    Các vị thần linh, các vị anh hùng dân tộc có công với nước, với làng như Trần Hưng Đạo, Lê Khôi thờ ở Đền Cả và Võ Miếu. Các vị này được nhân dân tôn thờ như những vị thần (nhân thần). Võ Miếu còn là nơi thờ Quan Công có nguồn gốc ở Trung Hoa, nhưng được nhiều địa phương trong nước lập đền thờ. Đông Miếu (Văn Yên) thờ vị tổ khai cơ Lê Duy Năng có công chiêu dân, lập nên làng Văn Yên. Miếu Bà (làng Nài Xuyên) thờ vọng bà thứ phi của vua Trần Nhân Tông (Nguyễn Cơ Bích Châu) theo vua đi đánh giặc Chiêm Thành. Tương truyền đội quân của nhà vua đã từng đi qua đây; bà Nguyễn Thị Đã, Nguyễn Thị Nâng (Đông Lỗ - Thạch Linh) được triều đình phong Tiết phụ (nhân dân lập bia thờ gọi là bia Tiết phụ). Miếu Nấp (Hạ Hoàng) thờ bà chúa người họ Võ được nhân dân tôn thờ như thờ Mẫu. Các văn thần, võ tướng có công với triều đình như Diên quận công Trần Hậu Hoa, Nguyễn Văn Chất, Võ Tá Sắt, chế khoa Nguyễn Hoành Từ, Thái Phó khiêm quận Công Võ Tá Liễn, Thám hoa Đặng Văn Kiều, danh tướng Nguyễn Đình Quyền; cử nhân Nguyễn Cao Đôn, Nguyễn Tất Bột v.v…đều được nhân dân thờ phụng, hương khói, lễ bái hàng năm .

    Miếu Đôi (Thạch Quý), đền Kinh Thượng (Thạch Hưng), đền Tam toà (Đại Nài) được xây dựng khoảng giữa thế kỷ XIX thờ nhân thần là Lý Nhật Quang. Vị thần này có biệt hiệu là Lý Uy Minh Vương, hoàng tử thứ tám của vua Lý Thái Tổ được cử vào làm tri châu ở Nghệ An. Ông rất chăm chỉ, thanh liêm, thẳng thắn, nổi tiếng tài giỏi, ông rất được nhân dân kính trọng, yêu mến. Năm 1044, Lý Thái Tông quyết định giữ ông ở lại trông coi vùng đất Hoan Châu. Trong những năm ở Hoan Châu, ông đã mở thêm được 5 châu, 22 trại, 56 sách. Những vùng đất dưới chân núi Hồng Lĩnh, Thiên Lộc (Can Lộc), Thạch Hà, Thành phố Hà Tĩnh ngày nay là những vùng đất được khai khẩn từ thời Lý. Nhân vật được thờ cùng với Lý Nhật Quang là Tô Hiến Thành (Tô Đại Liêu) là một nhà chính trị nổi tiếng, hiệu là Phi Diên quê ở Hà Tây, thời trẻ có tài văn, võ được vua Lý Anh Tông trọng dụng cử làm tướng chỉ huy quân sỹ dẹp giặc và đã có nhiều công lớn. Nhân dân nhiều nơi lập đền thờ và tôn hai vị là Thành hoàng. Ở làng Kinh Thượng (Thạch Hưng) vào vụ mùa hàng năm thường làm lễ xin keo, nếu keo thứ nhất được thì làm mùa sớm, keo thứ hai được thì làm mùa trung, keo thứ ba thì làm mùa muộn “làm mùa thì coi vua Kinh Thượng”. Ở Phú Hàu có ngôi đình thờ Thành Hoàng (còn gọi là đình Hội Đồng), tương truyền đây là nơi thờ một vị tướng đời Trần (không rõ tên) đánh nhau với quân giặc bị chém rơi đầu, nhưng thân ông vẫn nằm vắt trên mình ngựa, con ngựa cứ thế chạy thẳng về kinh thành, qua vùng đất này rơi xuống dọt máu. Nhân dân lập bàn thờ và được coi là vị thần rất linh thiêng. Ở Tân Giang có ngôi đền thờ Thành Hoàng hiện nay vẫn còn nguyên trạng cũng được nhân dân thờ phụng, cúng bái đầu năm.

    Có thể thấy, Thành Hoàng trong các ngôi đền ở Thành phố là biểu tượng quyền lực tinh thần tối cao của một thôn, một làng, chi phối đời sống vật chất và tinh thần của người dân. Tôn thờ Thành hoàng chính là một nhu cầu tâm lý, là chỗ dựa tinh thần, đồng thời là động lực giúp con người sống tốt hơn, có ích hơn. 
    Hải Yến